The Peretzniks

THE PERETZNIKS
Help Support Independent Film!
Make A Tax Deductible Donation

About Film

The events of March '68 are still somewhat obscure in Poland. The political background is known, as are the film archives, and press coverage. However, little is known about how it was to grow up in Poland of the sixties as a Polish Jew, or as a Pole of Jewish origin. How it was to be a kid in the heart of a country still recovering from a horrific war, in a family severed by the Holocaust, and then to come of age and experience first loves at the outbreak of the disturbing March events. The experience of the 'Peretz School' pupils in Lodz in some way reflects the experience of the Jewish minority in Poland in the 50 and 60 of the previous century. It is the experience of adolescents nevertheless, who were much more interested in the Beatles than they were in politics. It was the latter, however, which caused for most of them to scatter all over the world, creating a peculiar phenomenon of a Polish-Jewish Diaspora integrated today in so many countries' identities.

The Peretz graduates' experience shows that though they were made to leave Poland, they never quite said goodbye, not quite to Poland and certainly not to old friendships. The emotions they show are not nostalgia, but rather a real part of their lives. This documentary is not another film about immigration. Nor is it a film about nostalgia for school years. "That school was our entire life" - one of the characters in the film says. "It wasn't just a school... it was a way of life" - says another. The Peretz school created a peculiar microcosm, where one could have a sense of security, but - most importantly - a sense of community. It was a common experience of the 'Peretzniks' that they were born in families affected by the Holocaust. For most, this meant not having any grandparents, or aunts or uncles, and often not having any siblings. The school was in some sense an extended foster family and an oasis, where our characters could feel like 'normal' kids.

This film tells the story of an exceptional family, which the 'Peretzniks' created for themselves in the heart of post-war Lodz, and which became perhaps even stronger because history made every effort to break it apart. 'The Peretzniks' is the first documentary, which addresses the complexities of Jewish existence in post-war Poland under the Communist regime.

To our parents and teachers, and to the memory of our lives in Lodz.

The Peretzniks

About Film - in Polish

Wydarzenia marcowe 68 roku nadal sa w Polsce malo znane. Znamy kulisy polityczne, widzielismy kroniki filmowe, czytalismy artykuly prasowe. Znamy nawet fragmenty opowiesci o wyjazdach, o pozegnaniach. Malo jednak wiemy o tym jak to bylo dorastac w Polsce lat 60 jako polski Zyd, czy jako Polak z zydowskim pochodzeniem. Jak to bylo zyc jako dziecko w sercu kraju powstajacego na nogi po najstraszniejszej wojnie, w rodzinie zdziesiatkowanej przez Holokaust, a nastepnie dojrzewac i przezywac pierwsze milosci w przededniu marcowej zawieruchy. Doswiadczenia uczniow Szkoly Pereca w Lodzi w pewnym sensie odzwierciedlaja doswiadczenie mniejszosci zydowskiej w Polsce w latach 50 i 60 ubieglego wieku, zachowujac jednoczesnie perspektywe ludzi mlodych, ktorzy bardziej interesowali sie Beatles'ami niz Gomulka. A jednak to ten ostatni wlasnie przyczynil sie do tego, ze ogromna wiekszosc z nich rozpierzchla sie po calym swiecie, tworzac fenomen specyficznej polsko-zydowskiej diaspory wplecionej do dzis w tozsamosci tylu krajow.

Doswiadczenie Perecowiczow pokazuje nam, ze pomimo tego, ze wyjechali z Polski, nie rozstali sie do konca ani z nia ani z dawnymi przyjazniami. I te emocje, ktore pokazuja to nie nostalgia, a rzeczywista czesc ich zycia. Film ten nie jest kolejnym filmem o emigracji. Nie jest takze filmem o nostalgii do szkoly. "Szkola to bylo cale nasze zycie" - mowi jedna z bohaterek filmu. "To nie byla tylko szkola. to byl sposob zycia" - dodaje kolejny bohater. Szkola tworzyla pewien mikrokosmos, ktory dawal poczucie bezpieczenstwa, a przede wszystkim poczucie wspolnoty. Wspolnym doswiadczeniem wiekszosci Perecowiczow bylo to, wszyscy urodzili sie w rodzinach dotknietych przez Holokaust. U wiekszosci oznaczalo to, ze nie mieli dziadkow, ze czesto nie mieli cioc, ani wujkow, rzadko tez mieli rodzenstwo. Szkola byla wiec w pewnym sensie rodzina zastepcza i oaza, gdzie czuli, ze moga byc soba, gdzie mogli czuc sie jak 'normalne' polskie dzieciaki.

Ten film opowiada wiec o niezwyklej rodzinie, ktora stworzyli dla siebie Perecowicze w sercu powojennej Lodzi, i ktora stala sie jeszcze silniejsza przez to, ze historia probowala ja rozbic. 'Perecowicze' to pierwszy dokument, ktory opowiada o zydowskiej egzystencji w powojennej Polsce w czasach komunistycznego rezimu.

Naszym rodzicom, nauczycielom i pamieci naszego zycia w Lodzi.

Perecowicze

Credits

Director:
Slawomir Grünberg

Editor & Assistant Director:
Katka Reszke

Music:
Joel Dancyger

Director of Photography:
Slawomir Grünberg

Production Manager:
Henryk Lewkowicz

2nd Editor:
Basia Winograd

Produced by:
Shalom Foundation, Golda Tencer

Co-Produced by:
LOGTV,Ltd , TVP 1

Co-financed by:
Polish Film Institute
Dir.
Agnieszka Odorowicz, The City of Lodz

2nd Production Manager:
Hanna Paluba

On-line Editor:
Arek Arciszewski

Narrated by:
Sara Kagan & Wlodzimierz Press

Featured Photographs:
Katka Reszke

Screenings and Awards

SCREENINGS

• Hannukah Festival at the White Stork Synagogue in Wroclaw, Poland, December 3, 2013

• Krytyka Polityczna, "Tolerance Workshop", Lodz, Poland, November 29, 2012

• Mamele Klub, Warsaw, organized by the Shalom Fundation, March 8, 2012

• 'A New Historic Cinema" Nowe Kino Historyczne, BUW, Warsaw
Organized by the Independent Student's Association of the University of Warsaw, March 6, 2012 (Link)

• Krytyka Polityczna, Lodz, Poland, February 23, 2012

• Martha's Vineyard Hebrew Center, MA, USA
Q&A with Slawomir Grunberg (Director) and Katka Reszke (Editor) will follow the screening, September 11, 2011

• Tel Aviv Cinematheque, Israel
May 30, 7.30 pm. Q&A with Slawomir Grunberg (Director) and Katka Reszke (Editor) will follow the screening, May 30, 2011 (Link)

• Reunion 68', Ashkelon, Israel
Q&A with Slawomir Grunberg (Director), Katka Reszke (Editor) and the Peretzniks will follow the screening, May 24, 2011

• Universidad Anahuac, Mexico City, Mexico, April 4, 2011

• Museum of Memoria y Tolerancia, Mexico City, Mexico, April 3, 2011

• Caracas, Venezuela, Universidad Catolica Andres Bello, March 25 , 2011

• Polish Institute in Tel Aviv, Israel
6.00 pm. Q&A with Peretzniks will follow the screening, March 17, 2011 (Link)

• Screening of "The Peretzniks" (Perecowicze) - 52 min. version and discussion. "Marzec 68" - Book promotion event, Lodz, Dom Kultury, Traugutta 18, 5 PM, March 8 , 2011

• Ottawa Jewish Film Society, Ottawa, Canada, January 26 , 2011 (Link)

• The 12 Jerusalem Jewish Film Festival, Jerusalem, Israel, December 4-10 , 2010 (Link)

• The 2010 Festival of Jewish Cinema, Sydney, 23rd November - 9:00pm, Melbourne, 16th November - 8:00pm, November 9-29 , 2010

• 22 Polish Film Festival in America in Chicago, November 5-21, 2010

• The Peretzniks at the Youth Cultural Center, Slupsk, Poland
Organized by the Foundation for the Preservation of Jewish Heritage in Poland, August 26, 2010 (Link)

• The Peretzniks at the Polish Home, Seattle, WA, August 18, 2010 (Link)

• 4th Film and Art Festival "Two Riversides" (Dwa Brzegi), Kazimierz Dolny, Poland, August 3, 2010 (Link)

• The Peretzniks at the International Conference on Jewish Genealogy, Los Angeles, July 11-16, 2010

Canadian Premiere of 'The Peretzniks' (Perecowicze), June 8-10, 2010 (Link)

• 50th International Krakow Film Festival
Review of Polish Cinema (Panorama Kina Polskiego)
Kino pod Baranami, Rynek Glowny 27, June 5, 2010 (Link)

• JCC Krakow, Poland, June 2-4, 2010 (Link)

• Temple Emanu-El, New York City
American Society for Jewish Heritage in Poland ASJHIP,
Q&A with the film Director, Marek Web and Jan Gross, May 17, 2010

• New England Premiere, JEWISHFILM.2010
The National Center for Jewish Film's
13th Anual Film Festival, Brandeis University, Waltham, MA
SPECIAL GUESTS: Filmmakers Slawomir Grunberg and Katka Reszke & A Peretznik - Lilka Elbaum, April 14, 2010 (Link)

• Jewish Motifs - International Film Festival
Warsaw, Poland, April 20-25, 2010 (Link)

The U.S. Premiere at The New York Jewish Film Festival
A collaboration between the Jewish Museum (Link) and the Film Society of Lincoln Center (Link).
Walter Reade Theater at Lincoln Center in New York City
Film Festival E-flier on Flickr, January 21, 2010 and January 27, 2010 (Link)

• The South American Premiere
VII Jewish Film Festival of Punta del Este, Uruguay, February 6-11, 2010

• Warsaw Premiere Screening, The Jewish Theater in Warsaw The 6th Festival of Jewish Culture "Singer's Warsaw", September 2, 2009

• Lodz Premiere Screening, Theater Nowy, Lodz 65th Anniversary of Liquidation of the Litzmannstadt Ghetto, August 29, 2009

Broadcast History

TVP 1 (Polish TV 1), October, 2009
TV Polonia, April 2010

Reviews and Reactions

The Peretzniks

Jewish Cinema Fest Australia (Link)

This touching documentary from New York-based, Polish-Jewish filmmaker Slawomir Grünberg (Saved By Deportation, The Legacy of Jedwabne) tells the story of a celebrated Jewish day school in Lodz.
Established after the war to try and resurrect Jewish life in Poland, the school closed in 1968 when an anti-Semitic campaign led to a wave of emigration that scattered pupils and their families around the world.
Grünberg gathers the diaspora of its alumni - among them, Daniel Libeskind, the distinguished architect of Berlin's celebrated Jewish Museum - to create an unforgettable view of Jewish life in Poland.

The Peretzniks: The family ties that bind

National Post via wn.com
By Vanessa Farquharson
June 9, 2010 (Link)

Those who have lost relatives due to sickness, war or other crises often rely upon friends to step in and play the roles of mother, father, sibling or grandparent.

It’s an innate reaction; the human species fares best when supported by a strong social network, and family (however the term is defined or interpreted) is crucial to long-term survival and happiness.

READ MORE

So it’s not all that surprising that more than 100 former students of the Peretz School in Lodz, Poland -- most of whom were orphaned during the Holocaust -- have remained in touch with one another 50 years after graduating, despite the fact that almost all of them left their native country in the late ’60s to settle in Israel, New York or Toronto.

In this documentary, Slawomir Grunberg tells the story behind the school and the community that relied on it as a safe haven in the aftermath of the Second World War, when anti-Semitism still trickled through the streets.

For a time, it seemed that Poland’s Jewish population might be revived and the school’s enrolment grew; but then the Six Day War unfolded in 1968, prompting Wladyslaw Gomulka and other national leaders to denounce Jewish citizens as a “Fifth Column” -- supporters of Israel rather than Poland -- and essentially suggest that they leave.

Although many of the Peretzniks, as they call themselves, continue to struggle with political identity issues, the emotional and spiritual bond they share makes for a solid foundation in life. Grunberg’s interviews with dozens of these ex-students -- including renowned architect Daniel Libeskind, who tells a funny story about an accordion -- are touching and enlightening, albeit slightly unfocused.

Audiences get tossed around from a class reunion in Tel Aviv to a family gathering in Toronto to an annual Polish festival in Ashkelon, Israel, and then back to Poland for historical footage and more context. And the dialogue tends to wander, from reminiscing about which teacher was the hottest (the physics teacher) to an anecdote about figuring out whether or not a cat was Jewish.

The soft, jazzy soundtrack that filters in every now and then doesn’t help, either -- Kenny G really has no place in a film dealing with the oppression of Polish Jews.

But for the most part, Grunberg succeeds in offering both an important history lesson and a look at what Jewish schools have -- and still do -- aim to accomplish. Above all, however, it’s a charming portrait of an improvised family unit that defies geographic boundaries.

--The Peretzniks screens in Toronto on June 10 at 7:30 p.m., at Innis Town Hall at the University of Toronto. Former students of the Peretz School, editors of the film and a representative from the Polish consulate will be on hand to answer questions.

The Peretzniks: documentary tell story of Jewish students of Polish school

By Jay Stone
Canwest News Service
June 3, 2010

In 1968, shortly after Israel had defeated its Arab neighbours in the Six Day War, a Polish politician named Wladyslaw Gomulka began giving speeches denouncing the Jewish citizens of Poland. He said they were Fifth Columnists, supporters of Israel rather than of Poland, and that they were all welcome to leave the country.

It wasn't the first time Polish Jews had been persecuted. It was only 20 years after the end of the Second World War, when millions were murdered in Nazi death camps. A few survivors had come back - the Jewish population of the country dropped from 3.5 million to 250,000 - and had tried to re-establish their lives.

READ MORE

Now they were being asked to leave again, and thousands did. Among them were students and graduates of the I.L. Peretz school in Lodz, a school set up after the war for Jewish students - many of them orphaned - to learn in relative safety. ``A shelter from anti-Semitism,'' one of the students recalls now. ``It was everything we had, from dawn to dusk,'' says another.

The Peretz students, called Peretzniks, were only one group of Polish Jews, but they were unusually cohesive, because they spent so much time together, and although they dispersed throughout the world - most to Israel, a few to Sweden, Denmark, the United States and Canada - they kept in touch.

The story of the Peretz students is told in a new documentary, The Peretzniks, by Slawomir Grunberg, who now lives in New York City. Grunberg interviewed more than 100 ex-students, including the renowned architect Daniel Libeskind - designer of the Michael Lee Chin Crystal at Toronto's Royal Ontario Museum - about their memories and experiences.

The result is a sometimes formless document that nonetheless provides a window into a lost world. The movie is loose on the identification of the students (many are named only once) and their connections to one another, but it brings into focus the lives of a people who had been brutalized, saved, and then brutalized again. "The challenge was to survive the day in a way that was dignified," Libeskind says in the film, one of many confessions of oppression that the Jewish children underwent. Others talk about the confusion they felt in being Jewish. "Is our cat Jewish?" one girl remembers asking. Another, told that the Jews killed Christ, replied that maybe it was done by the Rubensteins from upstairs, because they weren't very nice.

In an interview, one of the Peretzniks said the film is a tribute to an earlier generation.

"It's really about our parents," said Henry Lewkowicz, who left later than the others - he came to Canada in 1976 - and settled in Ottawa. "Why was there a Jewish school in a country devastated by war? A war whose whole reason was to kill Jews."

Lewkowicz, who now runs a software company, said he had kept in touch with Grunberg and was recruited to help (he's listed as the film's production manager) in the project. He looks at it as a way to honour the idea of the school, which he regards as a way of hoping against hope in postwar Poland, a way of saying, "Yes, we are not afraid to be Jewish."

The filmmakers visited Peretz graduates around the world to get their stories, and decided to put the film together as a way of educating viewers about what happened - the 1968 expulsions are a little-known fact of history - rather than making accusations.

"Through the diversity of views and beliefs, we wanted to share as rich and as varied recollections, emotions, reflections of what it meant to be `different' and picked on, and then kicked out from your own country," Lewkowicz said in an e-mail message. "And also share what can be learned from the experience, and how really costly is the price of ignorance, intolerance and blindness."

After some screenings at film festivals, the movie is being shown in Montreal, Ottawa and Toronto at evenings sponsored by the Polish-Jewish Heritage Foundation of Canada. The Polish ambassador, Zenon Kosiniak-Kamysz, will address the audience in Ottawa, and Polish counsel generals will speak in Montreal and Toronto.

"I don't know what they're going to say," said Lewkowicz. "Just to say it happened."

For Jay Stone's weekly movie podcast, go to www.canada.com/moviereviews.

jstone@canwest.com
canada.com/stonereport

Film evokes a time and a place in Poland

Sheldon Kirshner
The Canadian Jewish News
June 3, 2010 (Link)

The Peretzniks, Slawomir Grunberg’s lovingly directed
documentary about a Jewish day school in Lodz,
Poland, speaks volumes about enduring friendships and
the ambivalent relationship between Jews and Christians
in 20th-century Poland.

Graduates get together at a reunion in Israel
The Peretz school in this central Polish city was probably the finest institution of its kind in Poland after the horrors of World War II. Attended by the sons and daughters of Holocaust survivors, the school gave its students a sense of community and security.


READ MORE


The Peretzniks, which was co- produced by the Shalom Foundation and is scheduled to be screened in Toronto, Montreal and Ottawa next week, skilfully evokes a time and a place, weaving nostalgia and disappointment into its narrative.

The screenings are sponsored by Polish Embassy in Canada, Canadian Jewish Congress, the Polish-Jewish Heritage Foundation, the Polish Film Institute and the Non-Fiction Foundation.

The school was established in 1945 by Jews who believed that Jewish life could be resurrected in Poland.

In the aftermath of the war, Jewish survivors flocked to Lodz, which had been one-third Jewish and a key industrial centre in Poland. Lodz had not been destroyed by the Nazis, and in many cases, the Jews moved into apartments that had been vacated by the former ethnic German owners.

The Peretzniks opens with a scene in which a Polish teacher reads off the names of the school’s graduates, most of whom live outside Poland today, mainly in Israel and North America. The teacher, a Catholic, taught Polish literature, and was well liked by her students.

The strongest impression the film leaves is that the students felt very Polish and part of an extended family. “It was my entire life,” exclaims one man.

In quieter tones, another man says, “It provided meaning for my life,”When they meet at a reunion in Ashkelon, they exult in an explosion of joy, hugging and kissing and trading stories about their youth.

But as Grunberg – a graduate of the Polish Film School in Lodz who left Poland in 1981 and immigrated to the United States – digs deeper, he discovers a number of facts.

The students appear to have come from working-class backgrounds. Jews from the intelligentsia sent their children to Polish schools. None of the students had grandparents, since they had been killed during the Holocaust. The school bound the kids together like a close-knit family, but although they were exposed to Jewish culture, some were uncomfortable with being Jewish.

Given the continued prevalence of anti-Semitism in postwar Communist Poland, the school was something of a haven. A procession of students, including Daniel Libeskind, the architect, recall the strained atmosphere and the taunts they had to endure in the city.
Ultimately, the school was unable to shelter them or their families from the bitter reality of anti-Semitism.

During and after the Six Day War in Israel, Poland, in concert with the Communist Bloc, roundly excoriated Israel as an aggressor state. Ultimately, the students were directly affected by the anti-Jewish campaign launched by the Polish Communist leadership under the thin guise of anti-Zionism. In a stark archival clip, Wladyslaw Gomulka, then secretary general of the Communist party, delivers a fiery speech in which he denounces “Jewish nationalists” and “Zionists.” With approving shouts from the audience, he urges them to leave Poland, saying that exit visas are readily available. These are by far the most chilling and troubling scenes in The Peretzniks.

Gomulka’s anti-Semitic diatribe touched off a wave of Jewish emigration and spelled finis to the Peretz school. With a much smaller Jewish student body, the school had no alternative but to close, ending an era.

The students, now parents and grandparents, agree that their departure from the country they loved was difficult and painful. “We were uprooted,” says a woman plaintively. Despite their trials and tribulations, they have mostly fond memories of Poland and the school that played such a pivotal role in their formative years.

The Peretzniks will be screened in Toronto on Thursday, June 10, at 7:30 p.m. at the University of Toronto’s Innis Town Hall. In Montreal, it will be screened on Tuesday, June 8, at 7:30 p.m. at Adams Auditorium . The Ottawa screening is on Wednesday, June 9, at 7:30 p.m. at the Alumni Auditorium, University of Ottawa.

A Long List of Absentees (Dluga Lista Nieobecnych)

By Julia Rzemek, Tomasz Gromadka
Rzeczpospolita Polish Daily, Poland
April 15, 2010

“March 68 changed the lives of thousands of people, scarring their hearts forever. We are reminded of this thanks to Slawomir Grunberg’s documentary.”

The Went to School on Shabbos (Do swojej szkoly chodzili w szabas)

By Krzysztof Maslon
Rzeczpospolita Polish Daily, Poland
April 9, 2009

The director of The Peretzniks performed a marvelous job of registering hundreds of conversations and accessing not only those, who continues to visit Lodz, but also those who have nothing but bitterness towards the ‘Old World’. (…) This single film says more about the March events (the Communist antisemitic campaign, which took place in Poland in 1968) than all of the other existing projects on that subject taken together – said Leo Kantor, the director of the film festival “Man in the World”, himself a Pole and a Jew, who was ‘made to leave’ for Sweden back in those terrible days.

Ambassador to the Republic of Poland in Canada introduces "The Peretzniks" at the Ottawa screening

May 20, 2010

Ladies and Gentlemen,
Dear Guests,
Dear Representatives of Polish and Jewish communities,
Dear Friends,

I am happy to be with you tonight to watch a very moving and important documentary The Peretzniks.

Students from the Peretz School in Lodz, probably the most famous Jewish school in postwar Poland, share with us their recollections of the past, after German occupation and the Holocaust. Despite the fact that sometimes they had experienced antagonistic approach from some of non-Jewish Poles and had to leave the country because of the communist government’s policy in the late sixties, they still feel strong emotional bonds with Poland, after forty years have gone by.

READ MORE

They are moved to tears when they recall their great Polish teachers, especially Mrs. Kwiatkowska. They still speak beautiful Polish and they are proud of it. This phenomenon shows how deeply fates of Poles, Polish Catholics and Polish Jews are interwoven. How much all of us, Jews and Poles alike; wherever we live - in Poland, in Canada, the United States, Israel or anywhere else in the world, are still the same family. Maybe this family has been a little bit dysfunctional but it is a family, bound with love to the first homeland or the homeland of ancestors - Poland. Whatever the reason that caused many of us to leave the country or stay there; there is a growing sense of unity and togetherness between us.

Why do we experience such a reunion? There are probably many answers. One of them seems quite obvious – twenty years ago the brave people of Solidarity toppled communism and the nation began creating a new democratic state. Poles around the world, regardless of faith or origin have been proud of their native homeland, because people of this land brought about a big and peaceful change and opened the gates of freedom to many European neighbours. In this atmosphere of triumph a process of soul-searching began.
We have started talking about many previously forbidden or forgotten topics – one of them being the sad events of 1968. We have also begun pondering centuries-long Polish-Jewish coexistence, finding bright as well as sad pages of the story. We set off on a journey towards mutual understanding and we rediscovered a rich legacy. We want to preserve this legacy for future generations and this is why in Warsaw we are building the Museum of the History of Polish Jews.

Let me recall here words of the man who deeply understood the significance of Polish-Jewish dialogue. The late president Lech Kaczynski speaking at the ceremony commemorating the 40th anniversary of the events of 1968 said:
I belong to a generation which was a witness to this campaign ... This campaign lasted for many weeks, but in a certain sense even longer. It was a campaign which violated not only the basic rules of a civilized society, it was not only a – and it has to be said out loud – a racist campaign, but it was also the cause of irreparable damage to our country, damage which has not been repaired even today.

This campaign expelled thousands of people from our country who might have had Jewish origins, but who were Poles and thousands of people who identified themselves as Jews but Polish Jews. These were usually people of extraordinary value. (...) These events were, generally speaking, very unfavourable for Poland and in certain cases even tragic. This should also be remembered.

Now there is a growing interest in Jewish culture. It is enough to go to Cracow and see thousands of people, majority of them young, attending Jewish Culture Festival to understand how spontaneous and significant this process is. The 20th edition of Jewish Culture Festival begins in two weeks. You have still some time to book a flight to Cracow.

I would like to thank the organizers of this screening: The Polish Jewish Heritage Foundation, a group of very dedicated people working to strengthen Polish-Jewish bonds. And, of course, thank you to the documentary’s director Mr. Slawomir Grinberg and Mr. Henryk Lewkowicz, co-author of the documentary, himself student of the Peretz School, now living here in Ottawa. Both gentlemen are with us tonight – thank you.

I wish you a wonderful evening.

Zenon Kosiniak-Kamysz - Ambassador to the Republic of Poland in Canada

Joy, Pain and Survival: Portrayed by filmmaker Slawomir Grunberg

By Masha Leon
Forward
February 5, 2010 (Link)

On February 21, I had dinner with Emmy-winning filmmaker Slawomir Grunberg. Two of his recent films — “The Peretzniks,” a 2009 Polish film that had its American premiere at the recent Jewish Film Festival, and “Saved by Deportation: An Unknown Odyssey of Polish Jews,” the December 2006 award-winner at the Washington Jewish Film Festival — evoked painful memories. In &ldquldquo;The Peretzniks” we meet people ranging in age from 55 to 75 who recall their adolescent friendships and crushes in postwar Lodz, where they attended the Yiddish-language Peretz School, named after the Yiddish writer I.L. Peretz. One of its alumni is architect Daniel Libeskind. Dispersed throughout the world following Poland’s 1968 antisemitic purge, the film chronicles the alumnis’ reunion in Israel, where the conversation is in Polish and not a word of Yiddish is spoken.

READ MORE

In “Deportation,” the fate of Polish Jews exiled to Siberia in 1939 following the Hitler-Stalin pact and their subsequent hegira through Uzbekistan and Tajikistan replicates my father’s near-death travails at that time and place — about which he never spoke. Joining us at dinner was Grunberg’s friend Katka Reszke, who, like Grunberg, learned of her Jewish roots as an adult. Special project director of the North American Council of the Museum of the History of Polish Jews (in Warsaw), Reszke, who is the editor and assistant director of “The Peretzniks,” discovered that both her grandmother and mother were Jews. Holding Polish-Israeli citizenship, Reszke received her doctorate in Jewish studies at Jerusalem’s Hebrew University. Her doctoral thesis was “The Identity of Young Polish-Jewish Adults.” Grunberg, who was born in Lublin and whose father still lives in Torun (Copernicus’s birth town), knew not of his roots until his mother, before dying, told him, “We are Jewish.”

At Lodz’s Peretz School, which was the last Jewish school in Poland before its students fled to Denmark, Sweden, France, the United States and Israel, all subjects were taught in Yiddish — including Polish! Following the establishment of Israel, Polish antisemitism was ratcheted up. Israel’s birth was perceived as “aggression.” A secular school, some of its students were not Jewish, but were children of Polish instructors or Jehovah’s Witnesses. The Peretzniks consider themselves an extended, worldwide family that substitutes for the grandparents, uncles, aunts and cousins lost in the Holocaust, with whom they celebrate each other’s simkhas.

In “Saved by Deportation,” Grunberg follows 58-years-married Asher and Shifra Scharf as they retrace their wartime odyssey, which began in Poland, to Siberia, to Tashkent [Uzbekistan] to Tajikistan and Stalinabad, before their postwar rescue and return to Poland. They dealt with starvation, typhoid and unbelievable living conditions, including “bedbugs falling on you at night from the ceiling,” working in coal mines and felling trees in 50-below zero. Yet, without exception, the local populations — Christians, Muslims, Russians, Tajiks, Uzbeks — treated them, and their fellow exiles, with kindness, often sustaining them during difficult times. Not one incident of antisemitism, until their return to Poland! Back in the United States, the Sharfs, now in their 80s, share their memories with fellow deportees, some of whom are members of the Hasidic community. (I can’t remember how many children, grandchildren and great-grandchildren there were from among these survivors.) Bottom line: “If we had not been deported to Siberia,” every deportee in the film concurred, “we would have perished in the Holocaust.”

Personal Reviews

A very interesting film, well balanced, moving, very warm and funny, too, despite the fact that the reason for closing the Peretz School was rooted in horrid events. The former students featured in the film are my generation or up to 10+ years older - it was strange to think about their lot back then Poland, in 1986, when my life was totally unaffected by it all...

It is quite often in life that we live in the world that we think we know, yet some events pass us by, as if they happened in some parallel universe. By the time I was able to think about 1986 on my own there was mainly the 'official version' which didn't make much sense, while the people involved, who might shed some light on how it was for them, were already gone. Even all those years later, when somebody mentioned being a Jew who left Poland after 1968 I kept wondering 'so where is that story, from their point of view?' But life moved on and snippets of the past was all to be gathered in conversations; so for me the film was finally THAT story.

It was fascinating to watch old documentary footage too: by the time the party secretary Gomulka (featured in the film) reached my consciousness he was an old drooling party hack, with a touch of senility. In the film he appears in his prime: menacing, calculating evil man, who will say anything for political advantage, knowing very well the effect it will have on some people's lives and having no remorse about it. And the whole propaganda machine that went with it: people lined up to clap en masse during his speech to make it all more convincing; pretty horrifying thought on how many haters of Jews that one speech must have produced.

Completely off the main topic of the film: I found the aspect of homage to the old teachers very touching - to see the former students finding them and showing them clips of the film on the computer... How many teachers ever experience that or even know what happened to their former pupils?

Aleks
August 20, 2010

"The Peretzniks" is a great document of the post-World War II situation of Jews who survived the war and tried to establish their lives in the devastated country, with most of their families and relatives gone.

Slawomir Grunberg was able to communicate to the viewers the peculiarities of those times, and the ambivalence of being a Jew, born in Poland, and attached to his or her country, in spite of the more recent history that frequently divided Poles and Polish Jews. He did so with great, impartial sensitivity. He stimulated the Peretzniks to be sincere, true, and thoughtful, and he captured the nuances with the hand—and an eye—of a master.

His documentary will remain the witness of the times that are fading quickly from the collective memory.

As somebody who was to a certain extent a part of this history, I was deeply touched on the personal level by the accurate depiction of the dilemmas the Jews in Poland were facing after the war, especially in 1968, which practically terminated a 1,000-year history of Jews, settled in Poland.

It would be extremely valuable to see similar documentaries produced by Mr. Grunberg in other localities in Poland and other countries in that part of Europe, something akin to what Roman Vishniac accomplished with his still camera, although Vishniac had the advantage of capturing Jewish history there just before the Holocaust.

Piotr H
August 20, 2010

Reviews and Reactions - in Polish

Perecowicze - ten film robi wrazenie

Witold Liliental
Gazeta | Dziennik Polonii w Kanadzie
Maj 28, 2010

W dniu poprzedzajacym mój szczesliwy, choc opózniony powrót z Polski do Kanady, wybralem sie za namowa córki wraz z nia na pokaz filmu "Perecowicze" w warszawskim kinie Muranów.

Idac, nawet nie bardzo orientowalem sie o co w nim chodzi. Wyszedlem pod ogromnym wrazeniem, tak wielkim, ze gdy tylko znalazlem sie w Toronto, zadzwonilem do Piotra Jassema, sugerujac, by sie z filmem tym zapoznal i zainteresowal zorganizowaniem jego pokazu. Nie wiedzialem przed nasza rozmowa, ze film ten juz jest "ustawiony" jako jeden z najblizszych programów zorganizowanych przez Polish-Jewish Heritage Foundation i ze nawet obecny bedzie jego rezyser Slawomir Grünberg. Na swoje usprawiedliwienie mogl tylko dodac, ze nie bylo mnie w Kanadzie ponad trzy tygodnie. Istotnie, film ten nie mógl byc niezauwazony i bardzo dobrze stalo sie, ze szersza publicznosc bedzie mogla sie z nim tu, w Kanadzie, zapoznac.

READ MORE

Kto pamieta film "Dworzec Gdanski", ten naturalnie bedzie dokonywal porównan miedzy nim a "Perecowiczami", bowiem obydwa stanowia dokument o zblizonej tresci. W obydwu poznajemy polskich Zydów, którzy zmuszeni byli do emigracji po haniebnej nagonce antysemickiej, zorganizowanej przez rzad komunistyczny w 1968 roku.

W "Dworcu Gdanskim" byli to ludzie, którzy wczesniej nie znali sie, pochodzili z róznych miast w Polsce i z róznych srodowisk, a polaczyly ich dopiero doroczne spotkania w Ashkelon w Izraelu, gdzie wspominaja swoje losy, czesto, zreszta, podobne. W przypadku "Perecowiczów" tez sa spotkania w tym samym Ashkelon, sa tez powroty do Polski, ale ten film opowiada o zwartej grupie, która przez wiele lat w Polsce stanowila niemal rodzine. Te silne wiezy rodzinne podkreslane sa w kazdym zdaniu wypowiedzianym z ekranu. "Perecowicze", to film o absolwentach zydowskiej szkoly im. Icchaka Lejbusza Pereca (poety zydowskiego), która powstala po zakonczeniu wojny w Lodzi i funkcjonowala az do 1968 roku, kiedy zostala zamknieta. Jej absolwenci zostali zmuszeni do opuszczenia Polski i dzis zyja w wielu krajach swiata, lacznie z Kanada.

Kiedy szkola dzialala, jej uczniowie czuli sie w niej bezpiecznie. Pierwsze pokolenie powojenne bylo zdziesi?tkowane przez wojne i holokaust. Wiele dzieci nie mialo rodziców, ciol czy wujków. Z ekranu dowiadujemy sie, ze niektórym z nich na ulicach l ódzkich towarzyszyly nieprzyjemne wyzwiska i nawet agresja. Inni opowiadaja, ze osobiscie nigdy nie doswiadczyli antysemityzmu.

Film jest calkowicie wolny od stereotypow. Pojawiaja sie tez na ekranie postacie uwielbianych nauczycielek, Polek bez zydowskich korzeni, jak równiez ich dzieci, które tez uczeszczaly do tej samej szkoly. Okazuje sie, ze i te osoby polaczone sa tak samo silnymi wiezami rodzinnymi z cala zydowska reszta Perecowiczów.

W tym miejscu dygresja. Przeczytalem niedawno, ze przy najblizszym spisie powszechnym w Polsce bedzie mozna podawac jednoczesnie dwie narodowosci, jesli dana osoba czuje sie przynalesna do obydwu. Dotychczas osoba pochodzenia zydowskiego mogla podac albo narodowosc polska, albo zydowska, jesli do niej sie przyznawala, ale musial to byc wybór. Teraz bedzie mozna podac obydwie i jedno drugiemu nie bedzie przeczylo.

Kiedy oglada sie "Perecowiczów" widac wyraznie, jak bardzo prawdziwe i sluszne jest zrozumienie, ze mozna byc jednoczenie i Polakiem i Zydem.

Absolwenci szkoly im. I.L. Pereca w kazdym zdaniu podkreslaja swoje wielkie przywiazanie duchowe do Polski, która nadal uwazaja za swoja ojczyzne.

Ten film robi wrazenie.

Polecam go wszystkim: Kanadyjczykom, Zydom i Polakom, lacznie z tymi, którzy szczerze wierza (bo tak zostali wychowani), ze "Zyd zawsze bedzie Zydem". Perecowicze", to swietny dokument prawdy, o wielkiej sile przekonania.

Pokaz filmu "Perecowicze" odbedzie sie w Ottawie, Montrealu i w Toronto w nastepujacych terminach:
Montreal: Wtorek, 8 czerwca, godz. 19.30. Adams Auditorium, Frank Dawson Adams Bldg, 3450 University St. (Metro McGill)

Ottawa: Sroda, 9 czerwca, godz. 19.30. Alumni Auditorium, U of Ottawa, University Centre, 85 University Priv.

Toronto: Czwartek, 10 czerwca godz. 19.30. Innis Town Hall, U of T, róg St. George & Sussex Ave. (TTC St. George).

Kopie filmu beda w sprzedazy po projekcji.

Dluga lista nieobecnych

Julia Rzemek, Tomasz Gromadka
Rzeczpospolita
Kwiecien 15, 2010 (Link)

Marzec ’68 zmienil zycie tysiecy ludzi, pozostawiajac w ich sercach dotad niezagojone rany. Przypominaja o tym dokumenty nakrecone przez Slawomira Grünberga i Marii Zmarz-Koczanowicz.

W pustej klasie nauczycielka odczytuje liste obecnosci. Wymienia nazwiska uczniów lódzkiej szkoly im. Pereca, którzy w dziecinstwie spedzali razem cale dnie. Dzis maja po 50 – 60 lat, mieszkaja w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Szwecji, Belgii... Tak zaczyna sie dokument „Perecowicze” Slawomira Grünberga, opowiadajacy o bolesnych doswiadczeniach Marca ’68 roku, ale przede wszystkim o przyjazniach, która przetrwaly wszystko.

READ MORE

Rezyser przypomina dzieje lódzkich Zydów. Przed wojna stanowili jedna trzecia mieszkanców miasta. Pózniej 60 tysiecy z nich zginelo w getcie, a kolejnych 130 tysiecy zamordowano w obozach. Po wojnie zostala w Lodzi garstka ocalonych. Ale stopniowo zaczeli dolaczac do niej Zydzi z innych czesci Polski oraz Zwiazku Radzieckiego.
Wprowadzali sie do poniemieckich mieszkan urzadzonych meblami wykonanymi w getcie. I próbowali zyc od nowa. W 1945 roku w Lodzi rozpoczela dzialalnosc szkola zydowska im. Icchoka Lejba Pereca. – Byla calym naszym zyciem, miejscem nauki, zawierania przyjazni, placem zabaw – wspominaja absolwenci. – Znalismy sie jak lyse konie – mówia. – Dzien w dzien razem.

Szkola dawala szanse kontaktu z zydowska kultura i tradycja, ale byla tez oaza chroniaca dzieci przed swiatem zewnetrznym, przejawami antysemityzmu i przesladowaniami ze strony rówiesników.
W 1956 roku, kiedy wladze zezwolily na wyjazdy, srodowisko zydowskie w Polsce zmniejszylo sie z 80 do 30 tysiecy. Sposród wielu uczniów Pereca wyjechal wówczas m.in. Daniel Libeskind, dzis mieszkajacy w USA slynny architekt. Kolejna fala wyjazdów nastapila po Marcu ’68. Kraj opuscilo 20 tysiecy Zydów.

– Nie czulismy sie Zydami. Bylismy Polakami zydowskiego pochodzenia – mówia uczniowie Pereca. Traktowali Polske jak ojczyzne, uwalali sie za patriotów. Nie chcieli wyjezdzac. Ale w kraju pozostalo niewielu, wsród nich Golda Tencer, aktorka Teatru Zydowskiego, szefowa fundacji Shalom.

Perecowicze rozjechali sie po swiecie. Szkole zamknieto. Dzis dawni uczniowie spotykaja sie regularnie w Ashkelonie w Izraelu. Wielu wciaz czuje zal, narzekaja na oderwanie od korzeni. Dodaja jednak, ze paradoksalnie rozlaka zaciesnila laczace ich wiezy. – Jestesmy jak bracia i siostry. Nie musimy codziennie sie widziec, ale myslimy o sobie.

Do swojej szkoly chodzili w szabas

Krzysztof Maslon
Rzeczpospolita
Wrzesien 5, 2009 (Link)

W niezwyklym dokumencie „Perecowicze” wspominaja najlepsza zydowska placówke oswiatowa w powojennej Polsce.

Zyja w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Anglii, Szwecji, Danii, Belgii. Nieliczni zostali w Polsce. To uczniowie zlikwidowanej w 1969 roku lódzkiej szkoly imienia Icchoka Lejba Pereca.

READ MORE

„Kochalam swoja szkole”, „To byla moja milosc, mój dom, moje zycie”, „To byla moja rodzina”... Cale dnie spedzali w budynku przy Kilinskiego 49, potem na Wieckowskiego 13, gdzie juz byla sala gimnastyczna i swietlica. A i tam, i tu obowiazkowe drugie sniadanie. Wazne, bo do Pereca nie chodzily dzieci z zamoznych rodzin, „dzieci inteligenckie, z rodzin lekarzy uczyly sie w szkolach polskich”.

„Szkola chronila nas przed swiatem zewnetrznym” – czasem nieprzyjaznym, niekiedy wrogim. Na poczatku wolna od zajec mieli sobote. Gdy w niedziele rano wsiadali do tramwaju z tornistrami na plecach, od komentarzy az huczalo. Rodzice poprosili wiec, zeby lekcje odbywaly sie tak jak w innych szkolach, dla bezpieczenstwa dzieci.

Ten jeden film mówi wiecej o Marcu ’68 niz wszystkie inne zrealizowane wczesniej.

Dorastali wraz ze szkola, w latach 60. bylo to juz 27. Liceum Ogólnoksztalcace im. Pereca. Tak glosil napis na tarczach szkolnych, noszonych „na gumke”, by w kazdej chwili mozna bylo je zdjac.

Wstrzas przyszedl w 1967 roku, gdy towarzysz Wieslaw odkryl w Polsce piata, zydowska kolumne. „Nie rozumialam, co to znaczy byc Zydem, pytalam, czy Zydem jest nasz kot”, „Nie chcialem wtedy byc Zydem w Polsce”, „Bardzo nie chcialam wyjezdzac, tu byl mój kraj, a nas wyrwano z korzeniami”, „To wielka róznica wyjechac z wyboru czy byc wyjechanym”.

Zaczelo brakowac uczniów i w koncu dyrektor Jakub Blumendfeld tak jak stworzyl szkole, tak musial ja zamknac.

Perecowicze rozpierzchli sie po swiecie, ale to tylko zaciesnilo ich zwiazki, koresponduja ze soba, spotykaja sie. A teraz przyjezdzaja do Lodzi, takze po to, by odwiedzic tych nauczycieli, którzy tu zostali: pania Kwiatkowska, która nauczyla ich polskiej poezji i wpoila romantyzm, pania Wande Minich od fizyki, w której kochali sie chlopcy, pana Wasiolka (zmarl w zeszlym roku) od prac recznych, prawdziwego artyste. Mówia: „Tej szkole zawdzieczamy, ze wyroslismy na porzadnych ludzi”.

Twórca filmu „Perecowicze” Slawomir Grünberg wykonal wielka prace, przeprowadzil setki rozmów, docierajac nie tylko do tych, którzy odwiedzaja Lódz, ale takze i do tych, którym z uczuc do Starego Swiata pozostal jedynie gniew.

– Ten jeden film mówi o Marcu wiecej niz wszystkie wczesniej zrealizowane razem wziete – powiedzial mi Leo Kantor, dyrektor filmowego festiwalu „Czlowiek w swiecie”, tez Polak i Zyd „wyjechany” do Szwecji w tym samym, podlym czasie.

Portret wyrzuconych przez Gomulke

Jakub Wiewiórski
Gazeta Wyborcza - Lodz
Sierpien 31, 2009 (Link)

Gdy powstaje film, którego bohaterami sa uczniowie jednej szkoly, rodzi sie obawa, ze bedzie dla kogos spoza tego grona zbyt hermetyczny. Na szczescie film "Perecowicze" dzieki unikalnym zdjeciom i swietnie zarysowanemu tlu historycznemu jest frapujacym portretem grupy ludzi, której na przekór historii jednak sie powiodlo.

Film "Perecowicze" przedstawiany jako opowiesc o uczniach dzialajacej do 1969 r. w Lodzi zydowskiej szkoly im. Pereca mial w sobote prapremiere w Teatrze Nowym. Jednak sprowadzenie dokumentu Slawomira Grunberga, zrealizowanego wedlug pomyslu Goldy Tencer, tylko do portretu uczniów jednej - choc wypada przyznac - unikalnej szkoly, byloby zbytnim uproszczeniem. To bowiem niezwykla historia tej czesci pokolenia, której uniemozliwiono zycie w Polsce. I choc rozproszeni po swiecie poukladali sobie zycie, a do dzis pozostaja w niezwyklej wrecz przyjazni, od z góra 40 lat tesknia za Polska, za Lodzia, za szkola, za zaniedbanymi podwórkami, na których przyszlo im dojrzewac po wojnie.

READ MORE

Dorastajacy perecowicze czuli sie Polakami - wspominaja to wszyscy bohaterowie filmu. I wcale nie czuli sie w Polsce obco. Mimo ze gdy byli dziecmi, dziwili sie, ze w odróznieniu do wielu polskich dzieci nie maja wujków, cioc, dziadków, babc. Dziwili sie, bo rodzice nie opowiadali im o wojennych tragediach, gettach, masowej eksterminacji.

Czesc z nich wspomina, ze za to, ze byli Zydami, nie spotkalo ich nic zlego. Ale inni wspominaja, ze sierociniec w Helenówku, w którym mieszkali, byl jednak strzezony. I ze do szkoly dojezdzali ukryci w ciezarówce. A jezdzac z tornistrami w niedziele, a nie w sobote jak uczniowie innych szkól, narazali sie na przykre uwagi.

Szkola byla dla nich prawdziwym domem. Tu czuli sie bezpieczni, tu zawiazywaly sie przyjaznie i milosci, nieraz na cale zycie. Bo poza murami, najpierw na Kilinskiego, potem na Wieckowskiego, niejednemu przyszlo sie bic albo uciekac przed tymi, którzy chcieli "bic zyda". Nie mogli zrozumiec, ze oskarza sie ich o zabicie Chrystusa. - Mój ojciec? To niemozliwe - myslalam. - On zawsze wraca z pracy o 17 - wspomina jedna z bohaterek filmu swoje dzieciece odczucia. - My na pewno nie. Moze ci Rubinsteinowie z góry? - myslala wtedy inna.

- Doswiadczenia uczniów szkoly im. Pereca w Lodzi w pewnym sensie odzwierciedlaja doswiadczenie mniejszosci zydowskiej w Polsce w latach 50. i 60. XX wieku, zachowujac jednoczesnie perspektywe ludzi mlodych, którzy bardziej interesowali sie Beatlesami niz Gomulka. A jednak to ten ostatni przyczynil sie do tego, ze ogromna wiekszosc z nich rozpierzchla sie po calym swiecie, tworzac fenomen specyficznej polsko-zydowskiej diaspory wplecionej do dzis w tozsamosci tylu krajów - pisze na stronie internetowej filmu rezyser.

Wielu uczniów szkoly wyjechalo juz w 1956 r. Reszta w latach 1968-69. Kazdego, kto odjezdzal, witali przyjaciele. Zachowaly sie zdjecia. Na kazdym kolejnym odprowadzajacych jest coraz mniej.

Gdy powstaje film, którego bohaterami sa uczniowie jednej szkoly, rodzi sie obawa, ze bedzie dla kogos spoza tego grona zbyt hermetyczny. Na szczescie film "Perecowicze" dzieki unikalnym zdjeciom (takze przedwojennej Lodzi), swietnie zarysowanemu tlu historycznemu (co innego wiedziec, ze obrzydliwe zachowania na plenum KC mialy miejsce, a co innego zobaczyc ich rejestracje) i, co tu mówic, wyrazistym, pelnym zyciowego optymizmu bohaterom, jest frapujacym portretem grupy ludzi, której na przekór historii jednak sie powiodlo.

Golda Tencer, pomyslodawczyni filmu, wiele lat marzyla o tym filmie. - On jest zrobiony sercem, ma dusze - mówi. - To wszystko, o czym opowiada, to cale moje zycie. Czym dla nas byla ta szkola? Domem, miloscia, tam byli nasi przyjaciele. Bardzo chcialabym, zeby historia o nas pamietala, zeby miasto Lódz wiedzialo, ze tu bylismy. Nasi rodzice, wracajac tutaj po wojnie, na nowo budowali swoje zycie. A po 23 latach ich zycie znowu sie zawalilo. Nakrecenie tego filmu wymagalo podrózowania po Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Izraelu, Skandynawii... Tak bardzo jestesmy rozsiani po swiecie, tak niewielu pozostalo w Polsce.

Jutro film zostanie pokazany na Festiwalu Kultury Zydowskiej "Warszawa Singera". Ma tez trafic do telewizji.

Fot. Dariusz Kulesza

Fot. Dariusz Kulesza

Premiera filmu "Perecowicze" Grünberga

13 sierpnia 2009
stopklatka.pl
Kwiecien 15, 2010

2 wrzesnia br., podczas VI edycji Festiwalu Kultury Zydowskiej "Warszawa Singera", w warszawskim Teatrze Zydowskim odbedzie sie premiera filmu "Perecowicze". Rezyserem obrazu opowiadajacym o pokoleniu Marca '68 jest Slawomir Grünberg, muzyke skomponowal Joel Dancyger, a jego pomyslodawczynia jest Golda Tencer.

Slawomir Grünberg podjal sie opisania wydarzen, które w Polsce po dzis dzien sa malo znane. Ludzie kojarza sytuacje polityczna, jednak niewiele wiadomo na temat historii polskich Zydów z burzliwego okresu ‘68 roku. Film "Perecowicze" ukazuje, jak zylo sie w dniach poprzedzajacych marcowe wydarzenia w kraju, odradzajacym sie po II Wojnie Swiatowej, doswiadczonym przez Holokaust. Obraz Grünberga nie jest kolejna kronika, suchym dokumentem, lecz opowiescia o niezwyklej wspólnocie, która zbudowali uczniowie szkoly im. I.L. Pereca w powojennej Lodzi, o wiezi, spajajacej ich tym silniej, im mocniej historia chciala ich rozdzielic.

READ MORE

Warszawska, uroczysta premiera filmu "Perecowicze" zorganizowana przez Fundacje Shalom odbedzie sie 2 wrzesnia br. o godzinie 19:00 na duzej scenie w Teatrze Zydowskim im. Estery Rachel i Idy Kaminskich. Wstep jest otwarty dla publicznosci, po wczesniejszej rezerwacji biletów pod numerem:22 620 55 85, 22 652 16 48.

Film przedstawia historie uczniów zydowskiej szkoly im. I.L. Pereca, która istniala w Lodzi do 1969 roku. Po jej zamknieciu wiekszosc z jej wychowanków, w wyniku wydarzen marcowych, zmuszona byla opuscic Polske. Dla wielu z nich szkola byla jedynym domem, rodzina, której nigdy nie mieli.

Terazniejszosc dowodzi, jak trwale zostaly zbudowane relacje, absolwenci szkoly regularnie spotykaja sie ze soba, aby dzielic sie wspomnieniami. "Wiez, która zrodzila sie miedzy nami wtedy, ponad czterdziesci lat temu, nigdy nie zostala zerwana. Chociaz rozproszylismy sie po calym swiecie, do tej pory utrzymujemy ze soba kontakt, a odleglosc, która nas dzieli nie jest w stanie wplynac na przyjazn, która powstawala w trudnych okolicznosciach" - mówi Golda Tencer producentka filmu, zalozycielka Fundacji Shalom.

Niezwykla bliskosc Perecowiczów zaowocowala odslonieciem tablicy przy ul. Wieckowskiego 13 w Lodzi z napisem: "Adres ten jest miejscem na mapie pamieci rozrzuconych po swiecie bylych uczniów tej szkoly". "Niestety mlodzi mieszkancy Lodzi nie wiedza, czym byla szkola, dlatego uznalem, ze film nalezy pokazac przede wszystkim tam, zeby pamietac i zeby przypomniec - mówi rezyser Slawomir Grünberg - jest to kawalek historii tej jednej z czterech kultur Lodzi...".

Warszawska projekcja odbedzie sie podczas trwania Festiwalu Kultury Zydowskiej i tradycyjnie widzowie beda mogli oprócz filmu podziwiac Plac Grzybowski i sasiadujaca z nim ulice Prózna, które na czas Festiwalu przywróca pamiec o przedwojennej, zydowskiej czesci Warszawy. Jak za tamtych lat miejsce ozywia kawiarenki, restauracje, male warsztaty i sklepiki. Miedzy nimi przechadzac sie beda charakterystyczne postacie epoki: chasydzi, kupcy, artysci, rzemieslnicy, kataryniarze i kwiaciarki, a w tle rozbrzmiewac bedzie muzyka klezmerska, synagogalny spiew oraz tradycyjne piosenki zydowskie.

Slawomir Grünberg - operator, rezyser, producent filmowy i telewizyjny. Po ukonczeniu studiów rezyserskich w 1981 r. wyjechal na stale do Stanów Zjednoczonych, gdzie nieprzerwanie realizuje filmy dokumentalne. Ma w swoim dorobku ponad 40 filmów glównie o tematyce spolecznej. Jest laureatem prestizowej nagrody Emmy za film "School prayer. A community at war".

Golda Tencer - aktorka, rezyserka i piosenkarka. Pierwsze kroki stawiala na scenie teatru szkoly im. Icchoka Pereca, wystepowala równiez w Teatrze Powszechnym w Lodzi, a nastepnie ksztalcila sie w Studium Aktorskim w Warszawie. Obecnie zwiazana jest z Teatrem Zydowskim im. Ester Rachel i Idy Kaminskiej. Jest równiez zalozycielka Fundacji Shalom, a takze organizatorem i pomyslodawca Festiwalu Kultury Zydowskiej "Warszawa Singera".

Premiera filmu „Perecowicze” Pokolenie Marca ’68

VI Festiwal Kultury Zydowskiej (Link)
20 sierpnia 2009

2 wrzesnia br., podczas VI edycji Festiwalu Kultury Zydowskiej „Warszawa Singera", w warszawskim Teatrze Zydowskim odbedzie sie premiera filmu „Perecowicze". Rezyserem obrazu opowiadajacym o pokoleniu Marca '68 jest Slawomir Grünberg, muzyke skomponowal Joel Dancyger, muzyke skomponowal Joel Dancyger a jego pomyslodawczynia jest Golda Tencer.

Slawomir Grünberg podjal sie opisania wydarzen, które w Polsce po dzis dzien sa malo znane. Ludzie kojarza sytuacje polityczna, jednak niewiele wiadomo na temat historii polskich Zydów z burzliwego okresu ‘68 roku. Film „Perecowicze" ukazuje, jak zylo sie w dniach poprzedzajacych marcowe wydarzenia w kraju, odradzajacym sie po II Wojnie Swiatowej, doswiadczonym przez Holokaust. Obraz Grünberga nie jest kolejna kronika, suchym dokumentem, lecz opowiescia o niezwyklej wspólnocie, która zbudowali uczniowie szkoly im. I.L. Pereca w powojennej Lodzi, o wiezi, spajajacej ich tym silniej, im mocniej historia chciala ich rozdzielic.

READ MORE

Warszawska, uroczysta premiera filmu „Perecowicze" zorganizowana przez Fundacje Shalom odbedzie sie 2 wrzesnia br. o godzinie 19:00 na duzej scenie w Teatrze Zydowskim im. Estery Rachel i Idy Kaminskich.

Film przedstawia historie uczniów zydowskiej szkoly im. I.L. Pereca, która istniala w Lodzi do 1969 roku. Po jej zamknieciu wiekszosc z jej wychowanków, w wyniku wydarzen marcowych, zmuszona byla opuscic Polske. Dla wielu z nich szkola byla jedynym domem, rodzina, której nigdy nie mieli.

Terazniejszosc dowodzi, jak trwale zostaly zbudowane relacje, absolwenci szkoly regularnie spotykaja sie ze soba, aby dzielic sie wspomnieniami.

„Wiez, która zrodzila sie miedzy nami wtedy, ponad czterdziesci lat temu, nigdy nie zostala zerwana. Chociaz rozproszylismy sie po calym swiecie, do tej pory utrzymujemy ze soba kontakt, a odleglosc, która nas dzieli nie jest w stanie wplynac na przyjazn, która powstawala w trudnych okolicznosciach" - mówi Golda Tencer producentka filmu, zalozycielka Fundacji Shalom.

Niezwykla bliskosc Perecowiczów zaowocowala odslonieciem tablicy przy ul. Wieckowskiego 13 w Lodzi z napisem: „Adres ten jest miejscem na mapie pamieci rozrzuconych po swiecie bylych uczniów tej szkoly"./i>

„Niestety mlodzi mieszkancy Lodzi nie wiedza, czym byla szkola, dlatego uznalem, ze film nalezy pokazac przede wszystkim tam, zeby pamietac i zeby przypomniec - mówi rezyser Slawomir Grünberg - jest to kawalek historii tej jednej z czterech kultur Lodzi...".

Warszawska projekcja odbedzie sie podczas trwania Festiwalu Kultury Zydowskiej i tradycyjnie widzowie beda mogli oprócz filmu podziwiac Plac Grzybowski i sasiadujaca z nim ulice Prózna, które na czas Festiwalu przywróca pamiec o przedwojennej, zydowskiej czesci Warszawy. Jak za tamtych lat miejsce ozywia kawiarenki, restauracje, male warsztaty i sklepiki. Miedzy nimi przechadzac sie beda charakterystyczne postacie epoki: chasydzi, kupcy, artysci, rzemieslnicy, kataryniarze i kwiaciarki, a w tle rozbrzmiewac bedzie muzyka klezmerska, synagogalny spiew oraz tradycyjne piosenki zydowskie.

Slawomir Grünberg - operator, rezyser, producent filmowy i telewizyjny. Po ukonczeniu studiów rezyserskich w 1981 r. wyjechal na stale do Stanów Zjednoczonych, gdzie nieprzerwanie realizuje filmy dokumentalne. Ma w swoim dorobku ponad 40 filmów glównie o tematyce spolecznej. Jest laureatem prestizowej nagrody Emmy za film „School prayer. A community at war", a za zdjecia do filmów „Legacy" i „Sister Rose's Passion" otrzymal nominacje do Oskara.
Golda Tencer - aktorka, rezyserka i piosenkarka. Pierwsze kroki stawiala na scenie teatru szkoly im. Icchoka Pereca, wystepowala równiez w Teatrze Powszechnym w Lodzi, a nastepnie ksztalcila sie w Studium Aktorskim w Warszawie. Obecnie zwiazana jest z Teatrem Zydowskim im. Ester Rachel i Idy Kaminskiej. Jest równiez zalozycielka Fundacji Shalom, a takze organizatorem i pomyslodawca Festiwalu Kultury Zydowskiej „Warszawa Singera".

Perecowicze" - pokolenie Marca'68

Kulturalna Warszawa

"Perecowicze" - pokolenie Marca'68 2 wrzesnia 2009 (sroda) g. 19:00 Teatr Zydowski, Plac Grzybowski,
mapa www.festiwalsingera.pl
wstep wolny.
To wydarzenie jest czescia: "Warszawa Singera" - VI Festiwal Kultury Zydowskiej.

Filmowa opowiesc o uczniach zydowskiej szkoly im. I.L. Pereca, która istniala w Lodzi do 1969 roku. Po jej zamknieciu wiekszosc jej wychowanków, w wyniku wydarzen marcowych, zmuszona byla opuscic Polske. A dla wielu z nich szkola byla jedynym domem, rodzina, której nigdy nie mieli. Terazniejszosc dowodzi, jak trwale zostaly zbudowane relacje, absolwenci szkoly regularnie spotykaja sie, aby dzielic sie wspomnieniami.

Wiez, która zrodzila sie miedzy nami wtedy, ponad czterdziesci lat temu, nigdy nie zostala zerwana. Chociaz rozproszylismy sie po calym swiecie, do tej pory utrzymujemy ze soba kontakt, a odleglosc, która nas dzieli nie jest w stanie wplynac na przyjazn, która powstawala w trudnych okolicznosciach – mówi Golda Tencer producentka filmu, zalozycielka Fundacji Shalom.

Niezwykla bliskosc Perecowiczów zaowocowala odslonieciem tablicy przy ul. Wieckowskiego 13 w Lodzi z napisem: Adres ten jest miejscem na mapie pamieci rozrzuconych po swiecie bylych uczniów tej szkoly.

Niestety mlodzi mieszkancy Lodzi nie wiedza, czym byla szkola, dlatego uznalem, ze film nalezy pokazac przede wszystkim tam, zeby pamietac i zeby przypomniec – mówi rezyser Slawomir Grünberg – jest to kawalek historii tej jednej z czterech kultur Lodzi...”.

Szkola Pereca nasza kochana

Joanna Podolska
Gazeta Wyborcza - Lodz
Pazdziernik 9, 2009

Co chwile wybuchali smiechem, gdy rozpoznawali na ekranie swoich znajomych. Albo wzruszali sie, gdy ich koledzy mówili o przymusowym wyjezdzie z Polski.

Absolwenci szkoly zydowskiej im. Pereca spotkali sie wczoraj i wspominali dawne czasy. Przyjechali z róznych krajów: z Izraela, Stanów Zjednoczonych, Danii, Kanady. Ich szkola istniala w Lodzi w latach 1945-1969, zostala zlikwidowana na fali wydarzen marcowych. Pretekstem wczorajszego spotkania byla prapremierowa projekcja filmu pod roboczym tytulem "Perecowicze", który powstaje w rezyserii Slawomira Grunberga. Jego inicjatorka jest absolwentka szkoly Pereca Golda Tencer, aktorka Teatru Zydowskiego, która prowadzi Fundacje Shalom i organizuje wlasnie Festiwal Warszawa Singera. Jutro bedzie go mozna obejrzec w stolicy. - Uznalem jednak, ze przede wszystkim nalezy go pokazac w Lodzi - stwierdzil rezyser.

READ MORE

Bohaterami filmu sa perecowicze, dzis mieszkajacy w róznych zakatkach swiata, ale tez ci nieliczni, którzy pozostali w Polsce. - Szkola byla dla nas wszystkim, byla domem - mówia w filmie. - Zastepowala nam rodzine. Koledzy szkolni to byli nasi bracia i siostry, i kuzyni, których nie mielismy. Nawet teraz jak sie spotykamy, jestesmy bardzo sobie bliscy.

W filmie wystepuja takze nauczyciele. Dwie panie przyszly na prapremierowy pokaz do kina Charlie.

- To bylo moje pierwsze miejsce pracy i wielka szkola zycia - powiedziala "Gazecie" po projekcji polonistka Jadwiga Tarkowska (w szkole Pereca spedzila osiem lat, wtedy jeszcze jako Kwiatkowska). Byla uwielbiana przez uczniów. - Pani Kwiatkowska uczyla nas nie tylko literatury polskiej, ale zycia. Jej zawdzieczam to, kim jestem - wyznal Heniek Lewkowicz (dzis z Kanady). Hanka Blumsztajn (Izrael): - Dzieki niej jestesmy strasznie romantyczni. I to nam zostalo do dzis.

Wanda Minich uczyla fizyki, podkochiwali sie w niej wszyscy chlopcy. - Ona nam sie snila - mówi do kamery jeden z bylych uczniów. - Nie mialam o tym pojecia, bylam zwykla dziewczyna - wyznaje skromnie.

Ze wzruszeniem patrzymy na tych wspanialych, radosnych ludzi spiewajacych z dystansem piosenke o Madagaskarze (modne haslo antysemitów, by wyslac Zydów na Madagaskar), którzy po chwili mówia: - Wyrwano nas z korzeniami. Zabrano nam wszystko. Czym innym jest wyjechac. My bylismy "wyjechani". Ale zapewniaja: - To wciaz jest nasz kraj.

Cztery lata temu na budynku przy ul. Wieckowskiego 13 absolwenci szkoly im. Pereca odslonili tablice. "Adres ten jest miejscem na mapie pamieci rozrzuconych po swiecie bylych uczniów tej szkoly" - czytamy na niej. To wtedy odbylo sie pierwsze lódzkie spotkanie perecowiczów.

Ale mlodsi lodzianie nie wiedza, czym bylo to miejsce. Film o zydowskiej szkole powinien byc w Lodzi pokazywany. Zeby pamietac i zeby przypomniec. To kawalek historii tej jednej z czterech kultur Lodzi...

Szkola zydowska im. I.L. Pereca istniala w Lodzi od 1945 roku, najpierw przy ul. Kilinskiego 49, potem przy ul. Wieckowskiego 13. Zostala zlikwidowana w 1969 roku po wydarzeniach marcowych, kiedy wiekszosc uczniów zostala zmuszona do opuszczenia Polski. Rozrzuceni po swiecie absolwenci maja wielki sentyment do dawnej szkoly i organizuja co jakis czas spotkania w róznych miejscach swiata: w Danii, w Izraelu, w USA. Wielu z nich regularnie odwiedza Polske.

Absolwenci szkoly zydowskiej im. Pereca

Absolwenci szkoly zydowskiej im. Pereca

Osobiste recenzje

Spotkania po latach - zawsze interesujace - w tym filmie nabieraja troche innego wymiaru, bo ludzie ktorzy przychodza na to spotkanie (spotkania) to byli uczniowie Zydowskiej Szkoly im. Peretza w Lodzi, którzy wyjechali z Polski po roku 68. Rozrzuceni po calym swiecie, spotykaja sie aby powspominac. Kogo? Przyjaciol, nauczycieli, przeszlosc, a mo?e przede wszystkim mlodosc, dobra, zla, ale mlodosc. Spotkaniu towarzysza refleksje , emocje, opinie i pytania. Jestem Polakiem? Zydem? Amerykaninem? Tesknie za Polska, bo to wciaz moja ojczyzna, ale czy powroty sa mozliwe? Dla mnie to retoryczne pytania i dotycza one nas wszystkich, emigrantow. Duze brawa dla rezysera, który swietnie wypunktowal te wszystkie problemy.

Julia
Sierpien 31, 2010

Interviews

The Peretzniks” with Director Slawomir Grünberg

New York Jewish Film Festival 2010 (Link)
January 21st, 2010

Documentary filmmaker Slawomir Grünberg describes in an exclusive interview with the New York Jewish Film Festival what it was like to gather together alumni of the Jewish Peretz School who fled from Lodz, Poland as a result of the 1968 anti-Semitic campaign.

NYJFF: What led you to the decision to produce The Peretzniks?

Grünberg: The events of March ‘68 are still somewhat obscure in Poland and remain relatively unknown or remembered outside of Poland. At the same time almost completely unknown to the outside world is the fact that there was Jewish life in Poland after the War. A quarter million Jews lived in Poland at its peak just after World War II and more then 30 thousand prior to 1968. There were Jewish schools, clubs, and theaters; there were Jewish summer camps and the Jewish family life. It was a proud society with a will not only to survive, but to flourish.

When I learned about the phenomenon of the Peretz School in Lodz, Poland, whose graduates are dispersed over all the continents and still meet regularly like one big family, I knew that this was a story for documentary. In the film I wanted to addresses the complexities of Jewish existence in post-war Poland under the Communist regime and the life and death of the Peretz School was my vehicle to carry this story. By focusing on the bittersweet memories of young Jews in post-war Poland I also wanted to understand what binds the Peretzniks together and how do they deal with the country of their birth, which all of a sudden didn’t want them anymore.

NYJFF: Can you describe what it was like to get everyone together after all of these years?

Grünberg: The Peretzniks meet regurarly in Ashkelon, Israel and Warsaw, Poland. They meet privately at family events, birthdays and Bar Mitzvahs. As a film director, I didn’t have to make a big effort to bring them together, it happened naturally. At the same time filming my characters was a lot of fun because all of them were very open to the camera and were motivated to share their stories with me. I did over 100 interviews, something unheard of in documentary filmmaking. I felt that besides making this film, I had a rare opportunity to preserve a piece of history, a history so easily forgotten.

NYJFF: How has the film been received so far?

Grünberg: The Polish premiere of the film was in August 2009 in Lodz, Poland as part of the Lodz 65th Anniversary of Liquidation of the Litzmannstadt Ghetto and it was a big success. A couple of days later the film was shown in the Jewish Theater in Warsaw, again with a full audience and standing ovation.

NYJFF: How have the Peretzniks got along since the shooting of the film?

Grünberg: The Peretzniks enjoy the film screenings, which gives them another occasion to get together. In the process of making this documentary we found the school archives and to some extent we were able to share it online. Hundreds of photographs from that time got circulated over the Internet. Many new Peretzniks resurfaced as a result of the film screenings and were added to the website http://www.perecowicze.com/and to Facebook, where the Perecowicze site has over 100 fans. For some of them the Premiere screening at the Walter Read Theater will be an occasion to meet their schoolmates after nearly fifty years.

The Peretzniks will screen at the Walter Reade Theater at Lincoln Center. Entries about the 2010 New York Jewish Film Festival are written by Jaron Gandelman, Film Festival Intern, at The Jewish Museum.

The Peretzniks Director Slawomir Grünberg (l) with architect Daniel Libeskind (r)

The Peretzniks Director Slawomir Grünberg (l) with architect Daniel Libeskind (r)

Film still from The Peretzniks

Film still from The Peretzniks

Film still from The Peretzniks

Film still from The Peretzniks

Film Poster

Film Poster by Tomasz Pracel "Mucha", photo by Henryk Lewkowicz ©

Film Poster by Tomasz Pracel "Mucha", photo by Henryk Lewkowicz ©